GS Nguyễn Đăng Hưng’s blog

Phỏng vấn của báo Quốc tế về việc vận động thành lập Câu Lạc Bộ Khoa học và Kỹ thuật Việt kiều

Dẫn giải: Bài phỏng vấn này do phóng viên báo Quốc tế Hồ thị Vân thực hiện qua tại vào đầu tháng 12 2005, giai đoạn tổ chức Chuyên gia và Trí thức Việt kiều tại Việt Nam này còn ở trong giai đoạn vận động thành lập. Bài này sau đó được đăng trên Hà Nội Mới với đề tựa “Chỗ đứng tinh thần trên quê hương” ngày 19/02/2006

1. Xin ông cho biết ý nghĩa của việc thành lập một tổ chức Chuyên gia và
Trí thức Việt kiều tại Việt Nam?

GS Nguyễn Đăng Hưng:

Việc thành lập một tổ chức Chuyên gia và Trí thức Việt kiều tại Việt Nam, Câu Lạc Bộ Khoa học và Kỹ thuật, viết tắt theo tiếng Anh là OVS-Club (Oversea Vietnamese Scientists Club), có một ý nghĩa đầu tiên, hết sức giản dị và khiêm tốn, nhưng cũng vô cùng sâu sắt, là giải quyết một nhu cầu tình cảm tự nhiên, là giải pháp cần thiết cho một tình trạng bất hợp lý đã kéo dài quá lâu! Ta đã bao lần nói là người Việt định cư ở nước ngoài là bộ phận không thể tách rời của cộng đồng dân tộc. Chẳng lẻ thực thể không thể tách rời này không có chỗ đứng tinh thần nào tại chính quê hương gốc gác của mình ư? Chẳng lẻ những người Việt trong và ngoài nước sau ba mươi năm thống nhất lại không có được một cầu nối hữu hiệu phát xuất từ lòng tự nguyện tự giác của các thành viên ư?

“Đêm Noël do ban Liên Lạc Trí Thức tại Bỉ tổ chức ngày 21/12/2002 tại Bruxelles”

Về tình cảm của Việt kiều tôi đã phát biểu nhân dịp lễ Giáng Sinh 2002, trong buổi ra mắt Ban Liên lạc Trí thức và Chuyên gia người Việt tại Bruxelles thủ đô Bỉ như sau:

“Chúng tôi lại thiết nghĩ rằng, trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, trong giai đoạn đang tìm tòi học hỏi phương cách hoàn thiện cơ thế, tranh thủ học thuật để canh tân phát triển, trong lúc không thiếu người Âu, người Mỹ, người Úc hay các nước khác sang Việt Nam trực tiếp giúp đỡ, chẳng lẻ người Việt sinh sống ở hải ngoại đặc biệt ở Bỉ lại làm ngơ?

Chúng tôi cũng trộm nghĩ nước Việt Nam của chúng ta là vĩnh cữu, dân tộc của chúng ta là sẽ mãi mãi trường tồn, đang và sẽ vươn lên như ngàn xưa, hùng cứ bên bờ Thái Bình Dương theo hình chữ S, “anh hùng hào kiệt thời nào cũng có (Nguyễn Trãi)”.

“Chúng tôi, (Việt kiều tại Bỉ), phần lớn là những người đi học, học chuyên nghiệp, học cao đẳng, học đại học; đi du học trước 75, đi du học gần đây trong thời mở cửa, một trong những dân tộc hiếu học vào bậc nhất trên thế giới. Chỗ mạnh của chúng ta như vậy là sở học, là chất xám, chất xám được đào tạo trong một nước phát triển, có công nghệ kỹ thuật cao, có tổ chức xã hội tiên tiến…

Chúng tôi cũng thầm nghĩ rằng chúng ta đã từ nhiều năm tháng, cùng chia sẻ một bức xúc chung. Đất nước Việt Nam của chúng ta vẫn còn chưa phát triển đúng mức, vẫn còn có nhiều thua thiệt so với lân bang!

Chúng ta không ít người cũng đã bao lần tự hỏi phải làm gì, làm gì để giúp đất nước trên con đường hội nhập vào thế giới văn minh hiện đại, tranh thủ thị trường, tạo điều kiện công nghiệp hoá và hiện đại hoá các xí nghiệp, các cơ quan, trong bối cảnh hoà bình, ổn định, vững bền?”

Thiết nghĩ, đây cũng là tình cảm chung của Việt kiều khắp năm châu.

Nhân dịp Tết Giáp thân 2004, thay mặt kiều bào năm châu về thành phố HCM ăn Tết, tôi đã có nhận định như sau về vai trò của Việt kiều trong công cuộc công nghệ hoá và hiện đại hoá đất nước:

“…Việc đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, nâng cao giá trị thu nhập của người dân, việc đi tắt đón đầu để phát triển công nghệ tri thức, công nghệ kỹ thuật cơ bản, không thể thiếu cống hiến của những bộ óc được đào tạo bài bản ở các nuớc tiên tiến, đã được tôi luyện, cọ sát với thực tế công nghệ hiện đại…”

Sau đó ngày 23/9/2004, tại quảng trường Ba Đình, trước sự chứng kiến của trên 800 đại biểu đến từ khắp miền đất nước nhân dịp Đại Hội VI của Mặt Trận Tổ Quốc, tôi đã thẳng thắng phát biểu:

“Cuối cùng, với tư cách là một giáo sư đại học, là một người nghiên cứu khoa học đã quan tâm tự nguyện bắt tay thực hiện tại Việt Nam từ gần hai thập kỷ nay, c
ông việc đào tạo nhân tài, tổ chức du học tại chỗ, nâng cao trình độ giáo chức, trình độ nghiên cứu sinh, tôi mong mỏi MT chủ tâm hơn nữa trong việc xử dụng chất xám Việt kiều, nguồn tài sản vô giá cũa dân tộc đang nằm chờ khắp năm châu…Đây chính là bước đi tắt hữu hiệu nhất cho công cuộc công nghệ và và hiện đại hoá đất nước”

Cũng vào dịp ấy, trả lời báo điện tử VietNamNet về việc cần phải làm để thu hút chất xám Việt kiều, tôi đã nêu ý kiến sau đây :

“Tiềm lực của kiều bào ta ở nước ngoài phải nói là rất lớn, chất xám của Việt Nam rất dồi dào. Cái giàu của Việt Nam hiện nay không phải chất xanh đâu, mà là chất xám. Nhưng những tiềm năng ấy vẫn chưa khai thác hết. Mong rằng chính sách mới, quyết tâm mới của Nghị quyết 36 và nhất là mục tiêu đổi mới phương thức hoạt động của MTTQVN, đặc biệt là có chủ trương đại đoàn kết dân tộc như hiện nay, chúng ta không phân biệt người trong và ngoài nước ngay từ ý thức hệ. Ngay cả với những người không đồng ý với đường lối, chủ trương của Đảng vẫn có thể tham gia xây dựng đất nước, miễn là dựa trên tinh thần đoàn kết, xây dựng. Tức là, phải biến Nghị quyết thành hành động cụ thể”

Việc vận động thành lập Câu Lạc Bộ Khoa học và Kỹ thuật, ít ra đối với cá nhân tôi, đã được thôi thúc từ những ý nghĩ ấy. Và đấy chính đây là những trả lời cho câu hỏi của nhà báo vậy.

“Hội Thảo Chuyên Gia Trí Thức Việt kiều tại Hà Nội tháng 8, 2005″

2. Xin ông cho biết mô hình và hoạt động của tổ chức đó sẽ như thế nào?

GS Nguyễn Đăng Hưng:

Mô hình tổ chức và nội dung sinh hoạt sẽ do tập thể Việt kiều đăng ký tham gia phối hợp với cơ quan chức năng đặc biệt là Ủy Ban người Việt Nam ở nước ngoài (UBNVNONN) quyết định.

Riêng cá nhân tôi, tôi cũng đã có những đề nghị ban đầu khá rõ nét. Những đề nghị này có lần tôi cũng đã có công bố, từng phần, trên những cơ quan thông tin đại chúng (Người Viễn Xứ-Vietnamnet)…

Trước hết và đây cũng là điều tôi thiết tha nhất là Câu Lạc Bộ nên có một mô hình mở, nhẹ nhàng và thông thoáng.

Tổ chức phải bao gồm đông đảo chuyên gia và trí thức Việt kiều, những anh chị em đang hoạt động trong nước, nhưng quan trọng hơn và đông đảo hơn, những anh chị em đã và đang định cư tại khắp năm châu. Với những tiến bộ hiện nay của công nghệ thông tin, việc liên lạc và phối hợp toàn cầu khôn còn là những khó khăn kỷ thuật nữa!

Phải là một tổ chức mở và thoáng như vậy mới mong thu hút được chất xám cao cấp và quí hoá cuồn cuộn chảy về đất mẹ.

Sau đó chúng tôi mong mỏi tổ chức này sẽ là một tổ chức phi chánh phủ, phi lợi nhuận, một tổ chức dân sự tự quản có sự hổ trợ và kiểm tra về quản lý nhà nước của các cơ quan chức năng thông qua UBNVNONN. Phải là một tổ chức dân lập tự quản mới có trể phát triển và lớn mạnh, có chi nhánh khắp năm châu trong tương lai.

Chúng tôi cũng có đề nghị là hoạt động của tổ chức phải được mở rộng cho các lĩnh vực có liên quan đến các ngành khoa học nhân văn.

Về nội dung thì xin ghi nhanh lại đây một vài ý tưởng ban đầu :

- Liên lạc trí thức chuyên gia Việt kiều tại hải ngoại. Tích trữ dữ liệu về chuyên môn của Việt kiều, phối hợp thực hiện những dịch vụ tư vấn ở nhiều tầm mức khác nhau: quốc gia, thành phố, cơ quan, trường Đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, hiệp hội… khi có yêu cầu. Việc đầu tiên là tham khảo để đi đến thành lập Hội đồng Việt Kiều Tư Vấn cho Chánh phủ Việt Nam.

- Đào tạo và nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu những mô hình du học tại chỗ, hình thành những chương trình đào tạo quốc tế trọng điểm có Việt kiều và quốc tế tham gia. Tập hợp những chuyên gia cao cấp VK và quốc tế, phối hợp với các trường ĐH Việt Nam để mở một “Trang web, Liên lạc các Chuyên gia ĐH VK” sinh hoạt trong khuôn khổ của CLB.

- Bước đầu sẽ thành lập những cơ cở Đào tạo Thạc Sỹ và Tiến sỹ và bao gồm nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.

- Phối hợp với các khu chế xuất, các khu công nghệ cao, thành lập các công ty hoạt động về công nghệ cao.

- >Phối hợp với UBNVNON, tổ chức và bố trí Làng Trí thức, làng chuyên gia Việt Kiều, tạo điều kiện nghỉ ngơi, giải trí và đóng góp chất xám cho các sinh hoạt trên.

Về những phương pháp tổ chức hoạt động, chúng tôi cũng có những ý kiến cụ thể ban đầu như sau:

Phối hợp với UBNVNON để có ủng hộ của chánh phủ Việt Nam hay TP HCM:

- Cơ chế một cửa, đất đai, cơ ngơi, vốn ban đầu…

- Phối hợp với các trường Đại Học Quốc Gia , Đại Học trọng điểm để tạo cộng hưởng chung, ai cũng có lợi.

- Cắt dự án khung này thành nhiều dự án cơ sở, dự án con, dự án tình thế để xin tài trợ nhà nước, thành phố và quốc tế. Những dự án này sẽ được đề đạt chi tiết và triển khai thực hiện với từng chuyên gia, từng nhóm trên tinh thần tự quản.

- Với sự ủng hộ của chánh phủ tranh thủ vốn thông qua các tổ chức quốc tế như UNDP (United Nations Development Programme), Asian Developtment Bank (ADB) , Ngân Hàng Thế Giới (World Bank) để xây dựng một trường Đại học có chuẩn mực quốc tế tại Việt Nam qua đó các chuyên gia, các nhà khoa học Việt kiều sẽ có điều kiện thi thố…

3. Theo ông, vướng mắc nhất trong việc xúc tiến thành lập tổ chức trên là gì?

GS Nguyễn Đăng Hưng:

Như trong bài tham luận tôi đã đọc tại Hội thảo “ Trí thức người Việt Nam ở nước ngoài với sự nghiệp xây dựng quê hương” được tổ chức tháng 8 vừa qua tại Hà Nội, những vướng mắc còn tồn đọng chính là cơ chế hiện hành.

Xin cho phép tôi nhắc lại đây nguyên văn lời phát biểu này:

“Thật vậy, tuy đã có văn kiện chỉ đạo rất đổi mới là nghị quyết 36, có những tuyên bố rất thuyết phục của Thủ Tướng chánh phủ, việc thành hình một tổ chức dân sự tại Việt Nam có yếu tố nước ngoài vẫn chưa có văn bản hướng dẫn hay luật cụ thể. Cơ chế hiện nay bị đóng khung bởi nghị định 88, một cơ chế rất thiếu thông thoáng, còn tồn đọng từ thời bao cấp, không cho phép kiều bào chính thức tham gia bất cứ tổ chức dân sự nào hoạt động hợp pháp tại Việt Nam. Một tổ chức mang danh Việt kiều mà người Việt tại hải ngoại không có mặt là một nghịch lý khó chấp nhận. Nếu tổ chức này chỉ bao gồm những Việt kiều đã chánh thức hồi hương, đã có cơ sở đầu tư tại Việt Nam thì tôi xin tự hỏi có cần thiết không và làm sao tổ chức này có tính đại diện? Làm sao có thể huy động kiều bào về giúp nước khi ngay chiếc cầu nối lại mang bản cấm bước qua? “

May mắn thay, theo thông tin tôi đã nhận được, nghị quyết 36 là xu hướng chỉ đạo hiện nay và chiếc cầu nối sẽ được rộng mở như chúng tôi mong mỏi.

Tuy nhiên, phải nói là những vương mắt về tâm lý có rễ bám sâu từ thời bao cấp đã hơn nửa thế kỷ, không phải một sớm một chiều bị chôn vùi vì trên giấy tờ đã có nghị quyết ra đời.

Những trăn trở của cá nhân tôi và đông đảo Việt kiều tâm huyết với đất nườc, với cách mạng sau ngày hòa bình, thống nhất, ngày nay vẫn còn phần nào tính thời sự của nó:

“… Không thể có phát triển kinh tế, tiến bộ kỹ thuật nâng cao đời sống nếu nhà cầm quyền không trân trọng sử dụng những chuyên gia, thức giả biết việc, biết làm, nếu không đặt để họ ở những vị trí thật sự có trách nhiệm, có quyết đoán. Mà trân trọng sử dụng chất xám phải chăng trước tiên là chất xám sở tại, có mặt tại Việt Nam. Vì rằng hơn ai hết họ nắm rõ môi trường cụ thể của địa bàn Việt Nam. Sử dụng chất xám một cách trân trọng đúng nghĩa là không câu nệ, không thành kiến, không lý lịch phiền hà, không phân biệt quá khứ, thành phần, không hỏi tra từ đâu về, từ đâu đến…”

“Chuyên viên, kỹ thuật gia, người trí thức có yêu cầu ưu tiên không thể không có được là không khí cởi mở, dân chủ, có điều kiện phát biểu ý kiến tự do, tôn trọng sự thật, tôn trọng cái hay, cái đẹp, cái đạo lý. Trong một khung cảnh như vậy, vàng thau mới không lẫn lộn, chánh tà mới được phân biệt và những tệ đoạn trù dập, bao che, trấn áp, bảo thủ, hẹp hòi, trục lợi, trục quyền, sẽ dần dần lui vào bóng tối. Và tôi thẳng thắn đề nghị bãi bỏ quan điểm giai cấp công nhân hẹp hòi loại trừ chuyên gia trí thức ra ngoài giá trị tiên tiến trong xã hội, gây ra những sứt mẻ, mặc cảm phi lý vì nói cho cùng người kỹ sư, vị bác sĩ, nhà văn học là những người lao động, người thợ có học trình dài, có năn
g khiếu, có trí thức rộng, là những đầu tàu của thời đại phát triển kinh tế, kiến thiết mở mang đất nước trong kỹ nguyên hòa bình ngày nay…” (Tháng 3 năm 1989, Tuổi Trẻ Chủ Nhật).

Những vướng mắt về việc đánh giá chuyên gia và trí thức Việt kiều hải ngoại, lời phát biểu của tôi, nhân dịp được Ủy Ban Trung Ương về Người Việt ở nước ngoài (UBTUNVNONN) và Bộ Giáo dục và Đào tạo mời về tham dự Hội nghị Tư vấn chuyên đề về cải tổ giáo dục được tổ chức tại Dinh Thống Nhất, TP.HCM (1994), vẫn còn giá trị thời sự của nó:

“…Đến đây tôi không thể không đưa ra một nhận định của tôi về phương thức vận động và tập hợp các chuyên gia Việt kiều hải ngoại. Qua cung cách tổ chức và sinh hoạt có tính cách phong trào hiện nay, cung cách vẫn còn sót lại từ thời bao cấp, sức hấp dẫn của thời trước không còn là bao nhiêu nữa! Tôi nghĩ vì lợi ích chung của dân tộc trong giai đoạn quyết định đầy thử thách hôm nay, để thực hiện có hiệu quả công cuộc vận động trí tuệ Việt Nam, hướng nguồn trí tuệ vô giá ấy vào quỹ đạo xây dựng đất nước trong khối Đại đoàn kết dân tộc, ta nên đổi mới cung cách làm ăn, nhất là đổi mới phương pháp tổ chức cơ sở, căn bản đánh giá, đổi mới tương quan giữa Việt kiều và những tùy viên, những tham tán các Sứ quán Việt Nam tại hải ngoại. Đặc biệt là đối với các chuyên gia ta phải có cách làm ăn có tính cách nghề nghiệp, đánh giá các chuyên gia qua khả năng chuyên môn, qua sự thành công của họ trong xã hội phát triển họ đang sống… Ta cần bàn tay có ngón ngắn ngón dài kết hợp lại thành một bàn tay tinh thông tài nghệ, biết đáp ứng trước những tình huống phức tạp của xã hội Việt Nam trên động một cách có hiệu quả nhân sự cũng như tài chính cho việc hợp tác quốc tế…”

Tôi cũng xin ghi lại đây nhận định của tôi trong bài tham luận đọc tại TP Hồ Chí Minh mới đây thôi ngày 15/1/2004, nhân dịp Tết Giáp Thân:

“Chỉ cần sau vài năm áp dụng các chánh sách thoáng về quản lý thể dục thể thao, chấp nhận tính chuyên nghiệp giao lưu quốc tế của bóng đá, VN đã vươn lên ngang tầm với các nuớc dẫn đầu Đông Nam Á…

Chỉ cần bải bỏ những rào cản bất hợp lý, áp dụng chánh sách thoáng cho việc chuyển gởi ngoại tệ, nguồn kiều hối đã tăng vọt như ta được biết…

Chất xám không ra ngoài quy luật này chỉ có điều là nó rất quý nên cũng rất mong manh, rất tế nhị… Người trí thức cần không gian thoáng về tư duy, về tư tưởng… Người trí thức chân chính cần tính trung thực, tính minh bạch, tính công khai, cần lý tưởng chân thiện mỹ…”.

Tạo được một không gian thoáng như vậy sẽ mãi mãi đẩy lùi về quá khứ những vướng mắt không cần thiết, không xứng đáng với truyền thống văn hoá Việt Nam và sự ổn định chính trị sẽ có một cơ sở vô cùng kiên cố: sự ổn định của những khối óc và những trái tim…

Ngày 15/12/2005.

“Thông báo ngày gặp gỡ chuyên gia Việt Kiều tại TP Hồ Chí Minh, tháng 12, 2007″