Nền giáo dục Việt Nam cần những bước đột phá trong năm 2008

—–

Hai năm qua, sau khi ông Nguyễn Thiện Nhân lên phụ trách mãng Giáo dục và Đào tạo, một làn gió mới về cải cách giáo dục, nói không với tiêu cực, đã được dấy lên. Đặc biệt chủ trương 3 không đã đem lại những thành quả nhất định. Tuy nhiên thách thức vẫn còn dẫy đầy trước mắt!

Xin nhắc lại đây ngắn gọn hai điểm

1. Vấn đề xã hội hóa giáo dục vẫn chưa được nhận định một cách chính xác. Tôi có cảm tưởng các nhà quản lý giáo dục Việt Nam cho giáo dục hóa là đẩy gánh nặng tài chính về phía người dân thay vì phải hiểu là phải chia trách nhiệm giáo dục với xã hội dân sự! Theo tôi, xã hội hóa phải được hiểu là phân tầng trách nhiệm, là giao một phần trách nhiệm cho xã hội dân sự, là sự kết hợp cùng chịu trách nhiệm, một bên là nhà nước và bên còn lại là người dân. Xã hội hóa còn là là sự hiệp lực giữa học đường và các gia đình có con em đi học. Trách nhiệm chung này không thể chỉ đơn thuần trong lĩnh vực tài chính mà còn phải nhiều thứ khác nữa: chất lượng giảng dạy, sách giáo khoa, chương trình học, giáo trình môn học, chọn lựa nhân sự vân vân…

2. Việc tăng học phí vẫn chưa được khảo nghiệm một cách nghiêm túc và đồng bộ! Tôi tự hỏi Bộ GD&ĐT đã trả lời (và làm thống kê ở những nơi học phí đã tăng từ 2 năm nay) cho câu hỏi mà những ai quan tâm đến tính dân chủ trong việc học đều đặc ra: Nếu tăng học phí như thế thì sẽ có mấy chục phần trăm học sinh phải bỏ học? Chưa có giải đáp cho câu hỏi này mà tăng học phí thì theo tôi là hơi vội vã. Những lúng túng của Phó Thủ Tướng NTN trong việc tìm phương án tín dụng cho học sinh sinh viên nói lên tình trạng thiếu chuẩn bị của nhà quản lý cao nhất của nền giáo dục Việt Nam. Tôi không tin là tăng học phí sẽ có cải tiến nhân quả trực tiếp đến chất lượng giáo dục. Theo tôi có nhiều nhân tố khác quan trọng hơn… Thí dụ việc xử dụng ngân sách đầu tư của chánh phủ cho việc GD&ĐT đã có rà soát kỷ lưởng, đã được bạch hóa để có giải pháp hợp lý chưa?

Cần bước đột phá trong năm mới 2008

Tôi mong mỏi trong năm 2008 sắp đến, khi thế đi lên đã khẳn định sau 2 năm nói không với tiêu cực Bộ sẽ phát huy một chiến địch nói có với tích cực. Nói có với tích cực là phấn đấu trên bình diện cả nước ba việc thực: học thực, dạy thực và làm thực.

Học thực là khuyến khích học sinh sinh viên phải hiểu những bài học chứ không được học thuộc lòng, là tạo điều kiện để đối tượng tiêu hóa nội dung của vấn đề chứ không trả bài cho xong chuyện, là tập cho người học có tư duy độc lập, có cơ sở vận hành hiểu biết vào đời sống xã hội chứ không thụ động, từ chương, sáo rỗng, phi thực tế như hiện nay!

Dạy thực là chấm dứt thói chép bài lên bản rồi học sinh thụ động chép lại, là loại bỏ tệ đoan lạm dụng vai trò người thầy như một quyền lực để thao túng học sinh, thu vén trái phép… Dạy thực là thổi vào tâm tư tuồi trè một làn gió mới, một tình yên khoa học, một lòng đăm mê văn chương chữ nghĩa, tấm tình say sưa, ưa thích lịch sử dân tộc, lịch sử thế giới, lịch sử loài người. Dạy thực chính là mớm cho đối tượng một thói quen nghiên cứu, tìm tòi học hỏi, một tư duy suy nghĩ sáng tạo, một tư duy thẩm mỹ, một phong thái đạo dức cỗ truyền của dân tộc, những giá trị chân chính của con người…

Làm thực là lấy cái học của mình mà phục vụ xã hội nhân quần có hiệu quả, là tham dự trực tiếp vào công cuộc công nghệ hóa và hiện đại hóa đất nước một cách tích cực bằng chính bàn tay và trí tuệ của chính mình, không làm dỡm, không chạy theo bằng cấp để hoạnh hẹ khoe khoang, không lãng phí, không tham nhũng!

Nguy cơ đang rình rập cho nền giáo dục tại Việt Nam

Bản cam kết với WTO nói rằng, sau 2008 các tổ chức quốc tế có thể đến Việt nam đặt cơ sở về giáo dục đào tạo với vốn 100%. Đến lúc đó dịch vụ giáo dục đào tạo Việt nam coi như toàn diện mở cửa. Đây là một thách thức rất lớn mà Việt Nam phải nhanh chóng chuẩn bị để đối phó.

Tôi rất lo là cải cách vẫn chưa đồng bộ. Nền giáo dục Việt Nam chưa thoát khỏi tình trạng tụt hậu. Con em các gia đình Việt Nam khá giả đổ xô đi học nước ngoài. Nền giáo dục Việt Nam chưa làm cho người dân tin tưởng. Một nguồn vốn lớn lẽ ra rất cần cho việc đầu tư cho ngành giáo dục lại chạy tụt khỏi tầm tay!

Mọi việc vẫn còn bề bộn và hướng đi lên cần được khai thông nhanh chóng trong năm 2008. Thật vậy, nếu trong năm 2008 ta chưa xác định rõ nét những bước căn bản của công cuộc cải cách giáo dục, tôi e ta sẽ dần dần mất hết thị trường, bắt đầu từ năm 2009 !

TP HCM ngày 30/12/2007