Tai nạn giao thông, một thảm hoạ tại Việt Nam làm sao xử lý?

Tháng vừa qua một tại nạn giao thông quái ác đã cướp đi một cây đại thụ của nền khoa học và Giáo dục nước ta, Giáo sư Nguyễn Văn Đạo. Một giáo sư tên tuổi khác, giáo sư Seymour Papert thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phải gửi về Mỹ chữa trị trong tình trạng hôn mê nghiêm trọng.

Báo Tuổi Trẻ hôm qua thống kê số người chết trong năm nay tuy chưa hết năm mà đã lên tới con số khủng khiếp 11489 người, gần bằng cao điểm năm 2002, cao rất nhiều so với chiến tranh tại Irak! Tình trạng này ngày càng nguy kịch và Bộ GT&VT chưa đưa ra được giải pháp đồng bộ nào khả dĩ giảm thiểu tai họa kinh hoàng này!

Theo tôi tai hoạ giao thông là tai họa của nền văn minh cơ khí và không nước nào không biết đến. Vấn đề là phải hạn chế mức độ thiệt hại, bảo vệ nhân mạng con người, bảo vệ hư hao xe cộ cũng chính là củng cố việc phát triển bền vững.

Tuy không phải là nhà chuyên môn về lĩnh vực này nhưng đã sống nhều năm tại Châu Âu tôi xin nêu một sốn nhận xét, một vài ý kiến.

Dĩ nhiên việc cải tiến nâng cấp các phương tiện giao thông ( xây cầu vượt, xây trục xoay có định hướng tại các ngã tư các điểm hội tụ), đa dạng hoá các phương tiện đi lại, xây dựng những phượng tiên giao thông tập thể để hạn chế các phương tiện cá nhân (xe buýt), đầu tư phát triển các phương tiện giao thông có mức độ an toàn cao (xe lửa, tàu diện ngầm..) là những hướng giải quyết cần thiết tùy thuộc vào khả năng kinh tế của từng nước, từng thành phố.

Nhưng còn có những hướng giải quyết khác có thể làm ngay với mức đầu tư không cao.

Tại Việt nam tôi thấy ta lại đặt ra hay đã có nhưng quá yếu ớt không có tác dụng đáng kể.

Thật vậy việc đầu tiên cần làm ngay là xây dựng cho được một văn hoá giao thông tối thiểu. Đây chính là biểu hiện sơ đẳng của một xã hội văn minh. Báo chí thường nói đến thói quen xem thường luật giao thông của người Việt, phóng nhanh vượt ẩu, vượt qua đèn đỏ, đi ngược chiều. Tôi xin nói thêm là người lái xe tại Việt Nam chưa biết phong thái “lịch sự” khi ra đường là gì. Người lái xe tại VN không biết cụm từ ‘nhường lối đi” là ra làm sao? Xe có động cơ không biết hay chưa biết theo lẽ thường phải nhường lối cho người đi bộ ít ra ở những chỗ dành cho người đi bộ. Ta cứ tiến lên phía trước, đường ta ta cứ đi, không nghĩ đến đôi khi nhường lối đi chẳng những thể hiện phong thái thanh lịch, mà còn tránh gây ra những nút nghẽn từ đó phát sinh ra nạn kẹt xe…

Vậy làm sao có được một phong cách giao thông văn minh, tôn trọng luật pháp, lịch sự, văn minh. Việc ai cũng nghĩ đến là nên tăng cường các biện pháp phạt vạ. Tôi cho điều này rất cần thiết nhưng chắc gì có hiệu quả khi ta biết nhưng biện pháp phạt vạ thường bị những tệ nạn tham ô, tiêu cực, cửa quyền của cảnh sát công an làm giảm đi tác dụng. Biện pháp phạt vạ phải gắn liền với việc kiện toàn trong sạch hoá nhân sự thanh tra chống tham nhũng, lạm quyền. Nhưng đây lại là việc còn nhiều gian nan ách tắc… Tôi đề nghị nên có những biện pháp chế tài khách quan như chụp hình laser, sử dụng qui chế một cửa cho việc nộp tiền phạt.

Tại các nuớc phương Tây tôi thấy trong việc này học đề cao hai hướng dài hạn và ngắn hạn bổ sung cho nhau:

1. Giáo dục con em từ các lớp tiểu học về luật giao thông về phép lịch sự trong ứng xử hằng ngày tôn trọng cộng đồng, trong đó thí dụ như việc nhường chỗ ngồi cho người cao tuổi, nhường lối đi cho người khác, việc giữ vệ sinh công cộng, bảo vệ môi trường, không phóng uế hay bỏ rác vô tội vạ…
2. Tuyên truyền thường xuyên qua các phương tiện truyền hình, truyền thanh đại chúng, trong những khoảnh khắc trọng điểm về luật giao thông về tinh thần trách nhiệm khi lái xe trên đường phố. Tôi thấy ở Bỉ có những chương trình truyền hình sinh động, những đọan phim kinh hoàng về những tai nạn đã xảy ra.

Hai công tác trên phải tương tác với nhau và sự cộng tác thuờng xuyên giữa bộ Giao thông Vận tải, Bộ Văn hoá và Bộ Giáo dục Đào tạo phải được thể chế hoá về việc này…

Đây là những ý kiến nhanh… Tôi mong có dịp đi sâu hơn trong một bài báo khác…

GS.TSKH Nguyễn Đăng Hưng

Sài Gòn ngày 22/12/2006

“Xe chạy không ai nhường ai !”